1 ... 7 8 9 10 11 12 13 14 15

III.C. Kentleşmenin Güçlü Yönleri/ Fırsatlar - Sürdürülebilir Kentleşme Bakış Açısı İle Türkiye’de Kentleşme Sektörüne...

səhifə12/15
tarix15.01.2018
ölçüsü0.96 Mb.

III.C. Kentleşmenin Güçlü Yönleri/ Fırsatlar

Türkiye’de kentleşmenin sürdürülebilir gelişimi için, var olan sistemin güçlü yönleri nelerdir? Yukarıda ayrıntılı olarak tartışıldığı gibi, kentleşmemizde ortaya çıkan olumsuzluklar, hem sektörün kendi sürdürülebilirliği üzerinde, hem de etkileşim halinde olduğu diğer sektörler üzerinde (doğal çevreye ilişkin bileşenler –iklim koşulları, enerji kaynakları, su kaynakları, yeşil alanlar, vb.--; sosyal gelişime ilişkin bileşenler –sosyal ayrışma, hizmetlere erişimde eşitsizlik vb.--; ekonomik gelişime ilişkin bileşenler –yatırımların ülke mekanında dengesiz dağılımının ekonomik etkisi, kentsel yoksulluk, vb.) tehditler oluşturmaktadır. Bu kapsamda irdelenen tüm olgular, Türkiye’de sürdürülebilir kentsel gelişimin sağlanabilmesi için, üzerinde politika seçenekleri oluşturulması gereken öncelikli alanlardır. Öte yandan, kentleşmemizin önünde fırsat olarak görebileceğimiz alanlar da vardır. Kentleşme Tematik Çalışma Grubu, farklı düzeylerde katılımlı yönetim ve planlama deneyimini, teknolojik gelişmelerin sunduğu olanakları, Türkiye kentlerinde sürdürülebilir kentsel ulaşım açısından güçlü özellikleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın yürüttüğü bazı güncel çalışmaları kentleşmemize özgü fırsatlar olarak belirlemiştir.

III.C.1. Yerel Toplulukların Kentsel Süreçlere Katılımı

Yerel yönetim yapılarında katılımlı modellere doğru paradigma değişimini, üç grup altında toplanabilir: Birinci dönem, İkinci Dünya Savaşı’ndan 1970’li yılların sonlarına kadar süren dönemdir. Bu dönem, kentsel gelişmenin devlet etrafında tanımlandığı bir dönem olarak belirginlik kazanmaktadır. 1980’lerde başlayıp 1990’lı yılların ortalarına kadar süren ikinci dönem, piyasa merkezli kentsel gelişme dönemi olarak nitelendirilebilir. 1990’lı yılların ortalarından başlayıp halen süren dönem ise, piyasa ve devlet merkezli gelişmenin yetersizliklerinden yola çıkarak, devlet ve piyasa yanında yerel toplulukları da sürece dahil etmeyi hedefleyen yönetişim dönemi olarak tespit edilebilir104.

Katılım ile yönetimde "yasal karar alıcıları" etkileyen aktörler; kamu sektörü yanında özel sektör ve sivil toplum örgütleridir. Sivil toplum kuruluşları; bir toplumda gönüllü, sosyal, devlet yönetiminin dışında ve devleti sorgulamaya hazır, denetleyen ve hizmet sunan kurumlardır105. İnsanların kendi yaşamları üzerinde doğrudan söz sahibi olmak istekleri sivil toplum kuruluşlarının (ve sivil toplumun bir parçası olarak meslek odalarının) önem kazanmasına neden olmuştur. Sivil toplumun güçlendirilmesinin, toplumsal yaşama ilişkin her konuda olduğu gibi, kentsel yaşam kalitesinin korunması ve yükseltilmesi açısından da önemi büyüktür: Yerel kamusal alanların korunması konusunda çevresel sivil toplum örgütleri, şehir plancıları odası, mimarlar odası gibi meslek kuruluşları önemli roller oynamaktadır. Sivil toplum örgütlerinin ve meslek kuruluşlarının, kamu ve özel sektör ile ortaklaşa kentsel projeler geliştirilmesi, demokratikleşmeye de katkıda bulunmaktadır. Bu tür projelere mahalle düzeyinde halkın katılması da, yerel toplulukların kentsel alanlara sahip çıkmaları, yaşadıkları yere aidiyet duyguları geliştirmeleri açısından oldukça önemlidir.

Gelişmekte olan ülkelerde kentsel süreçlere katılım, çoğulcu bir nitelikten çok patronaj ilişkilerine dayanmaktadır. Önceki bölümlerde sözü edilen, Birleşmiş Milletler’in de desteğiyle kurulan Yerel Gündem 21 süreçleri bu tür gelişmelerden duyulan rahatsızlığı aşmaya yönelik bir adım olarak değerlendirilebilir106.


III.C.1.1. Türkiye’de Katılım Konusunda Gelişmeler


Türkiye’de kentsel karar verme süreçlerinde güçlü merkezi yönetim modeli her dönemde etkin olmakla beraber, özellikle 1990’lı yıllardan başlayarak, yerel aktörleri/paydaşları da karar verme süreçlerine katan katılımlı modeller ideal formda olmasa da artan biçimde deneyimlenmektedir. Bu yıllarda planlama toplumu da katılımlı yöntemleri geçmişte olduğundan daha fazla savunmaya başlamıştır. Bunun iki nedeni bulunmaktadır: Birincisi Birleşmiş Milletler’in 1992 yılında düzenlediği, yukarıda da sözü edilen Rio Konferansı’dır. İkinci neden, geçmiş yıllarda yerel toplulukların katılımı olmaksızın yapılan kent planlarının kentsel gelişmeyi düzenlemedeki başarısızlıklarıdır107.
1990’lı yıllar boyunca Türkiye yönetişim konusunda önemli adımlar atmıştır. Merkezi yönetimin yerel süreçlerle ilgilenmeyi sürdürmesine karşın, yönetişim sürecinin ülkede başlatıldığını ve ideal biçimde olmasa da uygulanmaya başlandığını söylemek yanlış olmayacaktır. HABITAT II İstanbul Konferansı’nda benimsenen “Türkiye Ulusal Raporu ve Eylem Planı”nda yönetişim ilkesi de yer almaktadır (Göymen 2000, 3-5). Rio Konferansı’na katılan ülkelerden biri olarak, Türkiye de Yerel Gündem 21 sürecini Eylül 1997 tarihinde uygulamaya koymuştur. Projenin amacı, Türkiye'deki yerel yönetimler tarafından yerel gündem 21 aracılığıyla öncelikle yerel ve sürdürülebilir gelişme sorunlarının çözümüne yönelik uzun dönemli, stratejik bir planın hazırlanması ve uygulanması yoluyla yerel düzeyde gündem 21'lerin hedeflerine ulaşılmasıdır108. Bu süreç önce 9 pilot kentte başlatılmış, giderek 50’yi aşkın yerleşime yayılmıştır.
26 Ağustos-04 Eylül 2002 tarihlerinde Johannesburg’da düzenlenen Birleşmiş Milletler “Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi” ile ilgili çalışmaların değerlendirilmesinde Türkiye Yerel Gündem 21 çalışmaları başarı ödülü almıştır109. YG 21 süreci yürütülen kentlerde kent sorunlarına yönelik önemli projeler geliştirilmekle beraber, bu çabaların ülke ölçeğinde kurumsallaştığını söylemek zordur.
1990’lı yıllar aynı zamanda ülkedeki sivil toplum kuruluşlarının sayısının artmaya başladığı yıllardır. Kalaycıoğlu, tüm sivil toplum kuruluşları arasında politik karar alma süreçlerinde gönüllü kuruluşların ticaret ve iş adamları kuruluşlarına oranla çok daha az etkili olduğunu belirtmektedir110. Gönüllü kuruluşlar, güçlü şekilde örgütlenen bu baskı grupları arasında çok az manevra alanı bulabilmektedir. Yine de, çevreciler, hayvan haklarını savunan gruplar, feminist gruplar vb. 1990’lı yıllarda bazı gelişmeler göstermişlerdir. Bu arada, öncelik alanları belediye hizmetleri olmasa da, günümüzde sivil toplum kuruluşlarının belediyelerle yakın ilişkiler kurabildiği görülmektedir111.
Bununla beraber, patronaj içeren ilişki ağları, kentsel alanları şekillendirmede önemli rol oynamaktadır. Kent planlarını göz ardı eden bu ilişkiler, kentsel rantların bazı çıkar grupları tarafından elde edilmesine neden olmayı sürdürmüştür. Bu durum planlama siteminde katılımlı yaklaşımın kurumsallaşması için aşılması gereken bir engeldir. Öte yandan toplumda örgütlenebilen güçlü kesimlerin yanında örgütlenemeyen bireylerin çıkarlarının katılımlı süreçlerde nasıl temsil edilebileceği, örgütlü gruplar arasında daha güçlü olanların ideal katılım ortamının dengelerini nasıl etkileyeceği, farklı çıkar grupları arasında karşılıklı güven ortamının nasıl sağlanacağı, katılımın sadece tek yönlü bilgi aktarma niteliğinde olmayıp karşılıklı iletişimin nasıl kurulabileceğinin içtenlikle aranması gibi konuların yanıtlanması gerekmektedir.

Yine de planlamada katılım yaklaşımını benimseme yönündeki çabalar sürmektedir. 1990’lı yıllardan günümüze değin hazırlanan Beş Yıllık Kalkınma Planları’nda bu konunun sürdürülebilir kalkınma açısından kaçınılmaz bir konu olduğu vurgulanmaktadır. Yedinci Beş Yıllık Plan’da (1996-2000) bu konuda aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:


“Kamu yönetiminin yeniden yapılandırılmasında, Devletin hangi faaliyetleri doğrudan yürüteceği veya yürütmeye devam edeceği, hangi faaliyetler açısından ise gözetici, destekleyici, yol gösterici veya sadece izleyici rol üstleneceğine karar verilerek kamu hizmetlerinin yeniden değerlendirilmesi, görev ve teşkilat arasında uyumun sağlanması, hizmet etkinliğinin artırılması, şeffaflık, gerekli sayı ve nitelikte personelin istihdamı, ücret adaletinin sağlanması, katılımcılık ve halka dönük bir yönetim anlayışının yerleştirilmesi esas olacaktır.”

Sekizinci Beş Yıllık Plan’da (2001-2005) ise katılım konusunda şu ifadeler bulunmaktadır:

“Toplumun büyük kesimini ilgilendiren önemli projelerde, halkın proje oluşumuna katılımını sağlayacak katılım mekanizmaları geliştirilecektir.” (syf. 32)
“Bölgesel gelişme politikalarının uygulanmasında; sürdürülebilirlik, bölgelerarası bütünleşme, sosyal ve ekonomik dengelerin sağlanması, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi, fırsat eşitliği, kültürel gelişme ve katılımcılık ilkeleri esas alınacaktır.” (syf. 63)
“Gelir dağılımı dengesizliklerinin en aza indirilmesi, bölgesel gelişmenin hızlandırılması ve rasyonel kaynak dağıtımı açısından önem taşıyan, bölge planlarıyla uyumlu, il düzeyinde İl Gelişme Planları çalışmaları başlatılacaktır. Bu çerçevede, İl Planlama ve Koordinasyon birimleri güçlendirilecek ve il gelişme planlarının hazırlanması ve uygulanmasında ilgili tüm kesimlerin katılımı sağlanacaktır.” (syf. 63)
“Bölge planlama; bölgelerin farklı imkanlara, özelliklere ve sorunlara sahip olduğu gerçeğinden hareketle, kapsamlı ve katılımcı bir yaklaşımla ele alınacaktır.” (syf. 65)

Dokuzuncu Kalkınma Planın’da (2007-2013) da katılım konusunda şu ifadeler bulunmaktadır:

Gerek planın “Plan Öncesi Dönemde Türkiye’de Ekonomik ve Sosyal Gelişmeler” ve gerek “Plan Dönemi Hedef ve Tahminleri” bölümlerinde, demokratik ve saydam bir yönetimin benimsendiği, yerel ve bölgesel kalkınmada kamu, özel kesim ve sivil toplum kuruluşları arasında işbirliğini geliştirilmesi, kaynakların etkin kullanımını sağlanması, kamu yönetiminin yurttaş odaklı, kaliteli, etkili ve hızlı hizmet sunabilen; esneklik, saydamlık, katılımcılık, hesap verme sorumluluğu, öngörülebilirlik gibi kavramları öne çıkaran çağdaş bir anlayışa, yapıya ve işleyişe kavuşturulması konularının önemsendiği belirtilmektedir.
Plan Dönemi Hedef ve Tahminleri bölümünde,

“Yerel dinamiklere ve içsel potansiyele dayalı kalkınma anlayışı içinde; kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, üniversiteler ve STK’ların işbirliğiyle girişimciliği geliştirmeye yönelik özel eğitim programları desteklenecektir.” (syf. 92)


“Kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör ve STK’lar arasındaki işbirliği ve ortaklıklar desteklenecek, işbirliği ağlarının oluşturulması yoluyla bilgi alışverişi özendirilecektir.” (syf. 93)
“Bölgesel gelişme ve yerel kalkınma uygulamalarında yerindenlik esas alınacak, katılımcılık geliştirilecek, kalkınmaya ilişkin kilit paydaşlar arasında ortaklık kültürü oluşturularak uygulamaya yönelik sinerjinin, sahiplenmenin ve farkındalığın artırılması sağlanacaktır. Öncelikle az gelişmiş bölgelerden başlamak üzere sivil toplum kuruluşlarının yerel ve bölgesel kalkınma çabalarına katkı sağlamaları özendirilecektir.” (syf. 93)
“Kamu idarelerinde yönetim kalitesinin geliştirilmesi için,… kamu hizmetlerinin arzında yararlanıcı taleplerine duyarlılığın artırılması, katılımcılık ve hesap verme sorumluluğunun tesis edilmesini temin etmek üzere Plan döneminde tüm kamu idareleri stratejik planlarını hazırlayarak uygulamaya koyacaklardır.” (syf. 95)
gibi hedefler saptanmaktadır.

III.C.1.2. Yerel Gündem 21 Örneği


Yerel Gündem 21 (YG 21), yerel sürdürülebilir kalkınma sorunlarının çözümüne yönelik uzun dönemli stratejik bir planın hazırlanması ve uygulanmasını amaçlayan katılımlı ve çok sektörlü bir süreçtir. Ana hatları ile bir “çevre ve yaşam kalitesinin geliştirilmesi projesi”, “yönetişim modeli” ve “yerel demokrasinin geliştirilmesi projesi” olarak YG 21, toplumun her kesiminin etkin katılımını sağlayacak, diğer yerel yönetimlerle işbirliği ve bilgi alışverişini pekiştirecek bir programdır112.

YG-21 uygulamaları dünyada 1992 BM Rio Zirvesi’nde oluşturulan Gündem 21’in sonucu olarak başlamıştır. 1996 yılında İstanbul’da düzenlenen HABITAT II Konferansı, kamu sektörü, toplum, özel sektör arasındaki işbirliklerini teşvik etmek yolları ile, 1992 yılında başlatılan YG 21’in içeriğini zenginleştirmiştir. Konferansta YG 21 uygulamalarının kapsamının uluslararası düzeyde genişletilmesinin Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Bu amaca yönelik olarak, YG 21 projeleri Türkiye’nin de dahil olduğu 85’in üzerinde ülkede başlatılmıştır113.

Türkiye’de 1997 yılında başlatılan YG 21 çalışmaları; halen UNDP desteği ile, merkezi İstanbul’da bulunan IULA-EMME (Uluslararası Yerel Yönetimler Birliği, Doğu Akdeniz ve Orta Doğu Bölge Teşkilatı) eşgüdümünde sürmektedir. 2001 yılında Türkiye Yerel Gündem Programı UNDP tarafından başarılı bulunmuş ve 2002 BM Johannesburg zirvesinde “en iyi uygulama” örneklerinden biri seçilmiştir114.

YG 21 Projesi, iki temel hedef üzerine kurulmuştur: Birincisi, ülke ölçeğinde Yerel Gündem 21 kavramının ve bunun yerel “yönetişim” üzerindeki etki ve sonuçlarının tanıtımını kapsamaktadır. İkincisi ise, proje ortağı kentlerde, yerel paydaşların katılımına dayalı bir planlama sürecinin gelişmesine yönelik mekanizmalar oluşturulması olarak belirlenmiştir.

Proje’nin birinci hedefi olan ülkesel ölçekte tanıtım konusunda, Türkiye’nin her yerinde bilgilendirme toplantıları düzenlenmiştir. Bu çalışmalara merkezi yönetim kuruluşları, özellikle DPT, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Çevre Bakanlığı destek sağlamıştır. İçişleri Bakanlığı’nın yayınlamış olduğu “Gündem 21” konulu Genelge, YG 21 uygulamalarının yasal ve kurumsal sürdürülebilirliği açısından önemli bir dönüm noktası oluşturmuştur.

Proje’nin ikinci temel hedefi konusunda, YG 21 sürecinin ilgili kent ölçeğinde eşgüdümünün sağlanması ve desteklenmesi amacıyla, proje ortağı kentlerde Yerel Gündem 21 Genel Sekreterlikleri kurulmuştur. YG 21 Genel Sekreterliklerinin eşgüdümünde, proje ortağı kentlerde, başta sivil toplum kuruluşları olmak üzere, yerel paydaşlara yönelik olarak bilgilendiric bir süreç başlatılmış ve kapsamı giderek genişletilmiştir.

UNDP ve Türkiye Hükümeti arasında imzalanan Ülke İşbirliği Çerçevesi (The Country Cooperation Framework, 2001-2005), YG 21 projesini iyi yerel yönetişimi ve yerel demokrasiyi teşvik eden temel araç olarak tanımlamaktadır.

Şu anda gelinen aşamada, Türkiye Cumhuriyeti ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı arasında imzalan “Türkiye’de Yerel Gündem 21 Yönetişim Ağı Kanalıyla


BM Binyıl Kalkınma Hedefleri’nin Yerelleştirilmesi” projesi onaylanarak 24 Nisan 2007 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Proje’nin temel hedefleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

  • Ulusal ve yerel düzeylerde Bin Yıl Kalkınma Hedeflerinin (BKH) yerelleştirilmesi ve BKH’ye ulaşılmasının temel ve vazgeçilmez yöntemi olarak “yerel yönetişim”in teşviki amacıyla, “Kentimiz BM Binyıl Kalkınma Hedefleri’ni Destekliyor!” başlıklı bir kampanya başlatılması

  • Yerel yönetimlerin ve Kent Konseyleri’nin, BKH’nin gerçekleştirilmesini izleme ve destekleme konusundaki kapasitelerinin, yerel yönetişim uygulamalarının geliştirilmesi ve içselleştirilmesi yoluyla güçlendirilmesi

  • BKH’nin yerelleştirilmesine yönelik destek, izleme ve değerlendirme mekanizmaları geliştirilmesi

  • Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve bünyesindeki yerel odalar ve borsalar ile bunların üyeleriyle kurumsal ortaklık ve işbirliği içerisinde, Türkiye’nin kalkınması ve BKH’nin yerelleştirilmesi yoluyla bu hedeflere ulaşılması amacıyla, yerel yönetişimin aktörleri ve özel sektör kuruluşları arasında “en iyi uygulama” örneği oluşturacak ortaklıklar geliştirilmesinin teşviki115.

III.C.2. Teknoloji ve Kentleşme Kesişiminde Gündeme Gelen Fırsatlar

20. Yüzyılın ikinci yarısında bilgi ekonomisi, mal üretimine dayalı sanayi ekonomisinin yerini almaya başlamıştır. Elbette yaşanan bu gelişmenin ne düzeyde önemli olduğu konusunda tartışmalar sürmektedir; bazı kesimler bilişim faaliyetlerinin temelde hala sanayi sektörüne bağımlı olduğunu söylemektedir116. Bilgi ekonomisinin gündeme gelmesiyle ve bilişim/iletişim teknolojilerinin yaygınlaşmasının somut sonuçlarının görüldüğü yerler kentsel mekanlardır. İzleyen bölümde teknolojik gelişmeler ve kentleşme sektörünün etkileşiminde ortaya çıkan yeni olgular ve bu gelişmelerin sunduğu fırsatlar irdelenmektedir.

III.C.2.1. Bilişim Teknolojileri & Kent Formu İlişkisi

Bilgi ekonomisinin gündeme gelmesiyle ve bilişim teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla, “ulaşım çağının” kurallarının değişip değişmeyeceği; önemi artan sanal ağların ulaşım ağlarının yerini alıp almayacağı soruları gündeme gelmiştir. Bazı yazarlarca “Bilişim Çağı” olarak nitelenen bu çağın (örneğin Castells 1996) kentler üzerinde iki önemli etkisi olmuştur: Birincisi küresel kentlerin / dünya kentlerinin (Sassen ve Friedmann 1986) ortaya çıkmasıdır117. Londra, Paris, Tokyo gibi kentler küresel ölçekteki ekonomik faaliyetin yönetildiği kentler olarak üst düzey iş hizmetlerine ev sahipliği yapan kentler konumuna gelmişlerdir. Bu kentleri izleyerek küresel kentler hiyerarşisinde çok sayıda ülkenin önemli metropolleri görülmektedir118. İkinci etki ise kentsel alanların kent dışı alanlara doğru yayılmasıdır. Elbette ki motorlu ulaşım günümüzdeki metropoliten alanların oluşmasında çok büyük rol oynamıştır; bilişim ve iletişim teknolojileri ise motorlu araca bağımlı olarak yayılma göstermiş olan bir kentsel yapının varlığında ortaya çıkmış ve metropoliten alanların giderek kentsel bölgeler oluşturacak şekilde büyümesini desteklemiştir. Özel araç kullanımındaki artışın yarattığı “uzun mesafelere yayılmış dağınık az-yoğun kent formu”nun bilişim teknolojilerinin gelişmesiyle desteklendiği sıkça tartışılan konulardan biridir. İleri iletişim teknolojileriyle birbirine bağlanan kent birimlerinin, ulaşım ağıyla sağlanan bağlantıları zamanla önemsiz kılacağı, mekandan ve ulaşım ağlarından bağımsız (ve yine dağınık) bir yapının ortaya çıkacağı öne sürülmektedir.


Metropoliten alanların banliyölerinden kırsal alanlara kadar uzanan bölgede yer alan çok sayıda yerleşme telefon, bilgisayar/internet gibi elektronik araçlar ve medya olanaklarıyla birbirleriyle ilişki kurabilmekte; ekonomik ve kültürel bütünlük oluşturmaktadır. "Kentsel bölge" olarak tanımlanan birbirleriyle sıkı ilişki içindeki yerleşmelerin bulunduğu oldukça geniş bu alanda, önceden metropoliten merkezde yer seçmiş olan pek çok faaliyet yeni yerler edinmektedir. Merkezden kentsel bölgeye göç ederek desantralize olma süreci, hem sanayi ve hizmetlerde, hem de konutta görülmektedir. Kentsel bölgenin metropoliten merkeze göre sınırları, ulaşım ve iletişim araçlarının etkinliğinin artması ve giderek daha çok faaliyetin metropoliten merkezden uzaklaşmasıyla genişlemektedir. Çoğu kamu ulaşım hatlarından uzakta yer seçen işyerlerinde çalışanlar için işe gidiş geliş yolculuklarını özel araçla yapmak tek seçenek haline gelmektedir119.
Yukarıda anlatıldığı gibi, bilişim ve iletişim teknolojilerinin yerleşmelerin yeniden yapılanmasındaki etkisi büyüktür. Artık haber ve bilgi akımları için elektronik sistemler söz konusudur. Ancak insan ve mal akımları için ulaşım ağları önemini korumaktadır. İnsan ve mal akımları için ulaşım altyapısı ve bunlar üzerinde taşıma hizmetlerinin örgütlenmesi her zaman önemini korumakla beraber; bilişim teknolojilerinin ve altyapılarının gelişmesinden sonra insan ve mal akımlarının bir bölümü, haber ve bilgi akımlarıyla da ikame edilebilmektedir. Bu durumda değişik akım kanallarının arasında bir tamamlayıcılık ilişkisi olduğundan söz edilebilir120.
Bu çerçevede, bilişim teknolojileriyle beraber, işyerine gitmeden bilgisayar bağlantısıyla evden çalışma (tele-working) eğiliminin artacağı; internet üzerinden ders verme eğiliminin yükselmesiyle uzaktan eğitim olgusunun yaygınlaşacağı; alışverişin, banka ve vergi gibi devlet dairelerinde yapımı gereken işlerin internet üzerinden yürütülebileceği tartışılmaktadır. Bunun sonucunda çalışma amaçlı yolculukların, okul yolculuklarının, alışveriş ve bankalar için yapılan yolculukların sayısında önemli bir azalma olacağı öne sürülmektedir121. Öte yandan yolculukların azalmasına ilişkin tahminlerin fazla iyimser olduğu da tartışılmaktadır. Özellikle çalışma ve okul yolculukları yerine interneti kullanacak kişi sayısının hala sınırlı olduğu; çoğunluk tarafından tercih edilme olasılığının henüz az olduğu ileri sürülmektedir. Tüm teknolojik olanaklar yeterli ve yaygın hale gelse de, sosyal etkileşim gereksiniminin hala önemli olacağı ve bu nedenle evden çalışma ve eğitim görme eğiliminin ancak belli sınırlar içinde gelişebileceği düşünülmektedir. Bunun yanı sıra, azalan günlük iş ve okul yolculuklarının yerine, yine sosyal etkileşim gereksiniminin bir sonucu olarak başka tür yolculuklarda tahmin edilmeyen artışların olabileceği ileri sürülmektedir: Örneğin eğlenme (leisure) amaçlı yolculukların artması, daha da önemlisi uzun mesafeli ülkelerarası yolculukların büyük oranda artması beklenmektedir122. Diğer taraftan, bilişim teknolojilerinin sunduğu olanaklardan olan internet üzerinden alışveriş olgusunun da, kişilerin yolculuklarını azaltacağı ancak satın alınan malların teslimi için bu sefer kent içinde yük taşıyıcı araç trafiğini artıracağı tartışılmaktadır. Diğer bir deyişle, bilişim teknolojilerindeki gelişme çeşitli yolculukların azalmasını sağlamaktaysa da, farklı tür yolculuk ve farklı tür trafik bileşenlerini de arttırma etkisi vardır; bu nedenle özellikle çevresel ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından net etkisinin çok önemli olamayacağı anlaşılmaktadır.

III.C.2.2. Bilişim Teknolojilerinin Planlamaya Katılım Açısından Sunduğu Fırsatlar

Diğer yandan, teknolojik gelişmeler planlamada katılım metodolojileri konusunda da yeni olanaklar saglamaktadir. Özellikle Amerika’da katılım süreci ile bütünleştirilmiş Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknolojileri katılımcıların eğitilmesi, gelişme senaryolarının potansiyel etkilerinin tahmin edilmesi ve katılımcılar tarafindan desteklenip sahiplenilen planlar üretilmesi amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Tarihsel olarak, elitist, teknokratik ve katılıma açık olamayan CBS teknolojilerinin, daha katılımcı olarak nasıl kullanılabileceği tartışmaları 1990’lardan beri gündemdedir. Bu tartışmaların ve hızla gelişen teknolojinin sunduğu olanaklarla, CBS teknolojileri katılımlı planlama için önemli bir kaynak olarak ortaya çıkmaktadir. Gelişmiş ülkelerde, özellikle Amerika’da yeni nesil CBS araçları plancıların ve planlama sürecine katılanların beraber senaryo üretebilmelerine, sonuçlarını anında değerlendirebilmelerine ve sonuçlar üzerine uzlaşabilmelerine olanak sağlamaktadır. Bir çok mahalle örgütü kendi internet sayfalarında interaktif harita sunumu sağlamaktadır. 2002 yılında URISA Amerika’da CBS tabanlı katılım araçları üzerine bir konferans düzenlemiştir (www.urisa.org). Çeşitli planlama süreçlerinde kullanılan bir çok ticari ürünleri de mevcuttur (INDEX, What If, CommunityViz, CityGreen, Urban Land-Use Allocation Model, TransCAD, SiteBuilder 3-D)123.


Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde bu tür ileri teknoloji uygulamalarına henüz rastlanmamaktadır. Ancak surdürülebilir bir kent vizyonu geliştirilirken, bu tür seçeneklerin farkında olarak yerel karar vericilerin ileriye dönük veri hazırlama ve bunu kentlilerle paylaşma hedefine sahip olmalarını sağlayacak yönde adımlara gereksinim vardır. Gün geçtikçe bu tür teknolojiler ilerlemekte ve teknik bilgisi olmayan insanların da kolayca kullanabileceği çözümler üretilmektedir. Türkiye’de internete erişimi olan insan sayısının henüz 1,5 milyon kişi ile sınırlı olduğu düşünüldüğünde, sanal ortamda bireylerin tek tek katılımını sağlayacak araçların sağlanması çok acil görünmese de, internet kullanımının hızla artmakta olduğu ve katılım süreçlerinin geliştirilmeye çalışıldığı ülkemizde, bu süreçlerin sadece karar vericilerden karardan etkilenenlere bilgi aktarımı ile kısıtlı kalmaması; beraber karar alma mekanizmalarının geliştirilmesinde teknoloji seçeneklerinin de bulunduğunun gözetilmesi gerekmektedir.

III.C.2.3. e-Belediyecilik Uygulamaları


Yerel halkın gereksinimlerini daha etkin şekilde yaşama geçirmek amacıyla son yıllarda yerel yönetimlerin yapılarında belli dönüşümler yapılmaktadır. Bilişim teknolojileri, yerel yönetimlerin çok yönlü hizmet vermelerine olanak tanıyan fırsatlar sunabilmektedir. “e-belediye” uygulaması, belediyelerin tanıtım, ilke ve hizmetlerini elektronik ortama yansıtmalarını sağlayan yeni bir araç olarak gündeme gelmiştir. E-Belediye; bilişim teknolojileri destekli çalışmalarla kente ilişkin çeşitli verilerin üretilmesi ve etkin bir biçimde kentlilerin hizmetine sunulmasıdır124.

E-belediyecilik; belediye-diğer kamu kurumları, belediye-yurttaş ve yurttaş-yurttaş arasındaki bilgi akışında ve “haberdarlık” miktarında ciddi bir artışa olanak tanıyan bir uygulamadır. Yönetimin elektronik ortama geçişi ile kurumlar arasındaki etkileşimin artması; kurumların daha şeffaf ve hesap verebilir hale gelmesi konusundaki potansiyellerden söz edilebilir. Bu ortamın sunacağı hizmetlerin yalnızca bilgilendirmek düzeyinde kalmayacağı düşünülmektedir; vatandaşların kişisel başvuru, denetim, sonuç alabilme, eğitim, karar süreçlerine katılım sağlaması da söz konusudur125. E-belediye uygulamasının sunacağı bazı faydalar şunlardır:


  • Yerel halka sunulacak hizmetlerin 7 gün 24 saat haline getirilmesi,

  • Yerel yönetim hizmetlerinin hizmetlerin izlenebilirliğinin sağlanması

  • Bürokratik evrak yoğunluğunun azaltılması,

  • Vatandaşların bazı bilgileri elektronik ortamda alabilmeleri sayesinde, çalışanların yoğunluğunun azalması,

  • Hem çalışanlar, hem de vatandaşlar açısından zaman tasarrufu sağlanması,

  • Belediye-yurttaş ilişkilerinin güçlendirilmesi,

  • İş yoğunluğunun belli bir miktar azalması ve iş süreçlerinin daha düzenli hale gelmesi ile çalışan memnuniyetinin sağlanması,

  • Kent gündeminin rahatça izlenmesi,

  • Kent verilerine ilişkin bilgilerin daha rahat toplanması,

  • İnternet ortamında yapılacak anketler sayesinde, halkın beklenti, talep ve şikayetlerinin öğrenilmesi126.

Bu şekilde belediye hizmetleri daha etkin hale gelecek, şeffaflık ve katılım ilkeleri yaşama geçirilebilecek, afet durumlarında hızlı ve etkin müdahaleler yapılabilecek, imar işleri hızlanacak, trafik düzenlemeleri yapılabilecek, kent halkı sorunlarını ve beklentilerini ilgililere iletebilecektir127. Bu özellikleri ile e-belediyecilik uygulaması, kentleşme sektörünün sürdürülebilir gelişimi açısından önemli bir fırsat olarak görülmektedir.


Türkiye’nin bu konuya bakış açısı incelendiğinde, 8. Kalkınma Planı Yerel Yönetimler Özel İhtisas Komisyonu Raporu’nda, yerel yönetimlerin kurumsal yapılarının ve çalışma biçimlerinin geliştirilmesi için; “yerel yönetimler arasında ve yerel-merkezi yönetim kuruluşları arasında etkili bir bilgi ağı” kurulması amaçlandığı vurgulanmaktadır. Plan’da internet, yerel düzeyde halk katılımının ve iletişim demokrasisinin gerçekleştirilme araçları arasında sayılmaktadır.
Yerel yönetimlerin elektronik olanakların kullanmasına ilişkin diğer olumlu gelişmelerden birisi de yerel bilgi projesidir. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü (TODAİE) Yerel Yönetimler Araştırma ve Eğitim Merkezi (YYAEM) tarafından "Yerel Yönetimler Bilgi Tabanı Projesi" (YERELBİLGİ Projesi) hazırlanmış ve 2001 yılında yürürlüğe girmiştir. Proje, yerel yönetimlere ilişkin verilerin elektronik ortamda toplanmasını, bu verilerin politika geliştirme ve karar alma sürecine yardımcı olacak şekilde derlenmesini ve bunların analitik sorgulamaya tabi tutulmasını hedeflemektedir. Toplanan veriler karar verici makamların yanı sıra İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü'nün internet adresinden kamuoyunun da bilgisine sunulmaktadır.

TODAİE - YYAEM, 2000 yılı sonunda YerelNet adlı bir internet paylaşım ağı kurmuş ve bu ağı www.yerelnet.org.tr adresinden kullanıma açmıştır. YerelNet, merkezden sunulan bilgilerin yanı sıra, belediyelerin kendilerine ait bilgileri kendilerinin girebilecekleri; yurttaşların belediye sayfasına mesaj gönderebilecekleri; belediyelerin duyuru yapabilecekleri etkileşimli bir yapıya sahiptir. E-devlet ve e-belediyecilik konusuna sivil toplum kuruluşları da ilgi göstermiştir: TÜSİAD ve TBV her yıl başarılı uygulamalara eTR ödülleri verilen bir kongre düzenlemeyi uygun bulmuştur128.

III.C.2.4. Bilişim Teknolojilerinin Kentsel Değişimi İzlemedeki Rolü

Çalışmanın birinci bölümünde de belirtildiği gibi, sürdürülebilir kalkınmayı ölçmenin en önemli aracı bu yönde geliştirilmiş/geliştirilecek olan göstergelerdir. Kentsel sürdürülebilirlik göstergelerinin önemli bir kısmı, kent mekanına bağlanmış (yeri belirtilmiş) ayrıntılı ve gerçek zamanlı bilgiye erişimi gerektirmektedir. Ancak ülkemizde sürekliliği olan, ölçülebilir veri tabanına erişim konusunda kimi zaman zorluklar yaşanmaktadır. Bu açıdan CBS teknolojileri ayrıntılı ve gerçek bilgi sağlamada önemli bir araç olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu teknolojiler yoluyla kentsel çevrenin nasıl geliştiğini ayrıntılı ve sürekli olarak gözlemlemek olanaklıdır. Yüksek çözünürlüklü uydu görüntülerinin CBS ile bütünleştirilmiş kullanımı ile,


  • Harita geliştirmek ve var olan haritaları güncellemek,

  • Arazi kullanımını ve kentsel büyüme yönlerini değerlendirmek,

  • Teknik ve telekomünikasyon altyapısını planlamak,

  • Gayrimenkul değerlendirmesi ve yolculuk planlaması yapmak,

  • Tarımı denetlemek, orman alanlarının yönetimini sağlamak,

  • Ulaşım ağına destek sağlamak,

  • Çevrsel etki değerlendirmesi yapmak ve doğal afetler için acil durum planları hazırlamak mümkün olabilmektedir129.

III.C.3. Kentlerde Sürdürülebilir Ulaşım Açısından Fırsatlar

Ülkemizde kentleşmede ulaşım konusu önceki bölümlerde irdelenmişti. Kentsel ulaşım açısından yaşanan sorunların yanı sıra, fırsat olarak görülebilecek alanlar da söz konusudur. Bu alanlar aşağıda verilmektedir:


  • Gerek kentsel gelişme gerek kentsel ulaşım açısından “sürdürülemez” olduğu kabul edilen az yoğun ve dağınık kent formu yaklaşımlı gelişme, Kuzey Amerika ve Batı Avrupa kentlerine oranla Türk kentlerinde henüz sınırlıdır. Öte yandan özellikle metropoliten kentlerde yeni konut gelişme alanlarında bu yönde bir eğilimin başladığı da bir gerçektir.

  • Kentlerimizde yapı yoğunluğu genellikle orta ve üst düzeylerdir. Bu yoğunluk düzeyi, toplu taşım hizmetlerini desteklediği gibi, yaya yolculuklarının etkin bir seçenek olma özelliğini sürdürmesini de sağlamaktadır.

  • Kent merkezleri ve çevresindeki merkezi alanlar hala çeşitli arazi kullanımlarını bir arada barındıran kent parçalarıdır. Dolayısıyla karma arazi kullanımı olanakları zaten mevcuttur. Öte yandan yeni konut gelişme alanlarında sadece konut alanlarını içeren tek türde arazi kullanımı doğrultusundaki gelişme eğilimi dikkat çekicidir.

  • Gerek yapı yoğunluğu, gerek arazi kullanımlarının ağırlıklı olarak kent merkezinde yoğunlaşmış olması nedeniyle yaya yolculukları etkin bir ulaşım seçeneği olma özelliğini halen korumaktadır. Yaya yolculukları Türk kentlerinde yüksek orandadır.

  • Toplu taşım kullanımı kentlerimizde motorlu taşıt yolculukları içindeki en yüksek paya sahiptir; bu son derece önemli bir fırsat alanıdır.

  • Motorlu taşıt yolculuklarının türel dağılımında özel araba kullanımı Kuzey Amerika ve Batı Avrupa kentlerinde en yüksek bileşenken, Türk kentlerinde hala %20 dolaylarında veya bunun altındadır.

  • Talep düzeylerinin desteklediği koridorlarda kentsel raylı sistem yapımına yönelik bir eğilim son on yılda belirginleşmiştir; bu tür yatırımlar kentsel ulaşımın ağırlıklı olarak karayolu üzerinde gerçekleşmesini önleyen, daha dengeli bir kentsel ulaşım altyapısı ve hizmeti sunmayı sağlayan yatırımlardır. Ayrıca yolculukların raylı sistemlere kaydırılması, hem yenilenemez enerji kaynaklarının tüketimine olan talebi hem de hava kirliliği etkilerini azaltma potansiyeline sahiptir.

  • Kentsel raylı sistemlerin kentsel gelişmeyi şekillendirici, koridor gelişimi modeline uygun yoğun gelişme eksenleri yaratma özelliği olduğu düşünülürse, bu yatırımların yapıldığı kentlerimizde bu tür planlama modellerini uygulama olanaklarının mevcut olduğu görülmektedir.

III.C.4. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca Yürütülen Güncel Çalışmalar


Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca; mevzuat çalışmalarının yanı sıra, fiziksel planlamada yeni yaklaşım araştırmaları projeleri sürdürülmektedir. Bu araştırma projeleri ile; Türkiye için uygulanabilir, uluslararası perspektiflerle uyumlu, şeffaf, karar süreçlerine katılım öngören ve katkı alan, zarar azaltma stratejilerini benimseyen, sorun saptama ve çözüm üretme konusunda hızlı ve etkili bir planlama yaklaşımının değerlendirilmesi, bu yapı ile uygun bilgi teknolojilerine dayalı bir mekansal veri altyapısının geliştirilmesi, kurumların mekansal veri tabanı sistemine göre yeniden yapılanması, bütünleşik kıyı alanları yönetimi, planlama ve uygulama araçlarının araştırılması, kentsel politika ve mekan politikası ilişkisinin ve bu açıdan AB fırsatların değerlendirilmesi, kentler için durum raporlarının hazırlanması ile konut ve sosyal-teknik altyapının geliştirilmesi, kırsal yerleşme planlaması ile ilgili araştırmaların yapılması, kapsam ve sürecinin geliştirilmesi, planlama ve uygulamada, afetlere hazırlık, kentsel risk yönetimi ile dönüşüm çerçevesinde mevzuat düzenlemeleri ile denetim ve izleme yöntemlerinin belirlenmesi hedeflenmektedir.
Bakanlığın rehberlik yapmak, düzenletici-denetleyici rolünü aktifleştirmek adına başlattığı araştırma projeleri aynı zamanda kentleşme alanında yaşanan sorunların çözümü açısından da açılım sağlayacak projelerdir. Bu projeler;

  • Planlama Sürecinin Yenilenmesi

  • Kentleşme Göstergeleri ve Durum Raporunun Hazırlanması

  • Kırsalın Yeniden Tarifi ve Kırsal Planlama

  • Değer Esaslı Arsa ve Arazi Düzenlemesi

  • Planlamada Zarar Azaltmaya Yönelik İlke ve Standartların Ortaya Konulması

  • İmar ve Yapı Mevzuatının Uygulanabilirlik Analizi

çalışmalarıdır.
“Planlama Sürecinin Yenilenmesi Projesi” kapsamında; planların uygulanabilirliği, araçları, aktörleri, katılımın etkililiği ve izleme-değerlendirme açılarından, süreç yeniden düzenlenmekte ve yeni esnek bir planlama yaklaşımının pratiğimize kazandırılması araştırılmaktadır. Proje il düzeyinde yerelde yürütülen bir planlama çalışmasında test edilmektedir.Aynı zamanda bu araştırma projesi ile sektörler arası ilişki ve planların etkililiği de irdelenmektedir.
“Yerleşmelerin Dönemsel Durum Raporları Projesi” kapsamında; kentlerin yaşam kalitesi, imar ve yapılaşma yönünden geniş kapsamlı izlenmesi ve takibi amacıyla yıllık raporların hazırlanması usul ve esasları araştırılmaktadır. Yerleşmeler için kentsel göstergeler tespit edilecek, yatırım programlaması ve ihtiyaçları belirlenecektir.
“Kırsalın Yeniden Tarifi ve Kırsal Planlama Projesi” kapsamında; kırsal alan sorunlarının araştırılması ve yeni planlama yaklaşımı araştırılmaktadır. Kırsal alanlarda planlama ve yapılaşmanın kuralları saptanarak sağlıklı bir kırsal alan ve kent-kır ilişkisinin tarifi hedeflenmektedir.
“Değer Esaslı Arsa ve Arazi Düzenlemesi Projesi” kapsamında; imar planlarının daha adil uygulanabilmesi için büyüklük yerine değer esası getirilmesi hedeflenmektedir. Karşılaştırmalı olarak değer esaslı düzenleme ve 18 uygulaması incelenmekte olup, proje pilot çalışmalarla test edilecektir.
“Afet Riskli Alanlarda Planlama Standartları Projesi” kapsamında; zarar azaltmaya yönelik ilke ve standartlar hazırlanmakta, proje raporu tüm yerel yönetimlere gönderilmekte ve çıkan sonuçların yönetmeliklere yansıtılması için mevzuat çalışmaları sürdürülmektedir. Bu çalışmada afet risklerine yönelik tanımlamalar ve standartlara yönelik el kitabı hazırlanmıştır.
Devam eden çalışmaların bir araştırma programı içerisinde değerlendirilmesi, ilgili tüm kurum ve kuruluşların ve üniversitelerin bir program dahilinde proje üretmeleri, çok paydaşlı olarak süreçlerini tasarlamaları ve sonuçlarını paylaşmaları giderek önem kazanmıştır. “Mekansal Planlama Araştırma Programı (MEPAP)” bu alandaki projelerin havuzunu oluşturacaktır. Programın önümüzdeki yıldan itibaren uygulamaya alınması ve finanse edilmesi için kurumlar nezdinde hazırlıkları sürdürülmektedir.
Kuşkusuz bu proje havuzundaki önemli projelerden birisi “Sürdürülebilir Kentsel Gelişme için Bütünleşik Kentsel Gelişme Stratejisi (KENTGES) ve Eylem Planı” hazırlanması projesi olacaktır.
Bölgesel Politika ve Yapısal Araçların Koordinasyonu tarama başlığı altında 2010-2013 dönemini kapsayan ikincil düzenlemelerde “Sürdürülebilir Kentsel Gelişme için Bütünleştirilmiş Kentsel Gelişme Strateji Dokümanının ve Eylem Planının Hazırlanması” tedbiri önerilmiştir. Söz konusu Strateji Belgesi; AB mevzuat uyumu gözetilerek ulusal, bölgesel ve sektörel plan, program ve stratejiler arasında uyum ve ilişkiyi güçlendirmek ve kamu idarelerinin stratejik planları ile üst politika metinleri arasında etkileşim ve bağlantıyı sağlamak amacıyla hazırlanan 9. Kalkınma Planı’nın gelişme eksenlerini (“Yerel Dinamiklere ve İçsel Potansiyele Dayalı Gelişmenin Sağlanması”, “7.4. Bölgesel Gelişme” ve” 7.4.1. Bölgesel Gelişme Politikasının Merkezi Düzeyde Etkinleştirilmesi Sağlanması”) hayata geçirmek üzere formüle edilecektir.
Avrupa Birliği, 2007-2013 dönemi yapısal fonların kullanımı için yayınladığı “Topluluk Stratejik Belgesi’nde (The Community Strategic Guidelines 2007-2013)” kentsel ve kırsal alanlara özel önem vererek, bu alanlarda gelişmenin “bütünleştirilmiş” bir yöntemle Topluluk Uyum Politikası içinde yer alacağını ifade etmiştir. Bu yolla 2007-2013 döneminde Kentsel Gelişme ve Kentsel Dönüşüm NSRF ve OP’lerin130 tematik bir başlığı haline gelmiştir. Stratejik Belge’de yer alan bu unsur Temmuz 2006’da yayınlanan Uyum Politikası ve Kentler Belgesi ile mevzuata kavuşturulmuş (Com(2006) 385Cohesion Policy And Cities 13.7.2006) ve bu yolla rekabet edebilirliğin geliştirilmesinde ve istihdam yaratılmasında “Bütünleştirilmiş Kentsel Gelişme”nin önemi vurgulanmıştır. Ayrıca, Mayıs 2007’de Komisyon, AB Sektörel Politikaları ve Kentsel Gelişme Yönlendirici Belgesi’ni yeni bir “Communication” (Bildirim-Genelge) olarak Almanya’nın dönem başkanlığında yapılan Leipzig toplantısında açıklamıştır.
Dolayısıyla, 2010’da revizyonu gerçekleşecek ve uyum politikalarına geçiş araçlarının belirleneceği IPA131 kapsamında, kentsel gelişme ve kentsel dönüşümün yer alabilmesi için, “Sürdürülebilir Kentsel Gelişme için Bütünleştirilmiş Kentsel Gelişme Strateji Dokümanının” hazırlanmasına ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bu fırsatla; söz konusu strateji belgesi 9. Kalkınma Planı şemasında yer alan sektörel stratejilerden birisi olarak, AB kaynaklarının kentsel gelişmeye ve kentsel dönüşüme kanalize edilebilmesine olanak sağlayacaktır.
KENTGES Projesi; DPT Müsteşarlığı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ve diğer sektör ortakları Bakanlıklar ile beraber şekillendirilecek, yerel yönetimler, meslek odaları, sivil toplum kuruluşları ve ilgili tüm çevrelerin katkı ve ortaklığı ile 2010 yılına kadar tamamlanacaktır132.


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


iiinternational-140.html

iiinternational-145.html

iiinternational-15.html

iiinternational-154.html

iiinternational-159.html