1 ... 133 134 135 136 137 138 139 140 ... 402

II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS

səhifə137/402
tarix08.07.2018
ölçüsü10.69 Mb.

II INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE OF YOUNG RESEARCHERS

 

214 


 Qafqaz University                                    18-19 April 2014, Baku, Azerbaijan 

qarşılaşdırma aparılmışdır. Azərbaycan mentallığının daşıyıcıları üçün minnətli çörək anlayışı  ağır və  hətta təhqiramiz 

gəldiyindən, ac olmaq borclu olmaqdan üstün tutulmuşdur.  İkinci halda isə insanın adının mənfi yöndə hallanmasının 

cəmiyyətdəki nüfuza xələl gətirməsi konkret müqayisə vasitəsilə ifadə tapmışdır. Müqayisə üçün deyək ki, Borc odlu 

köynəkdir. – ifadəsində müqayisə verilmədiyindən borc anlayışının neqativ tutumunun sərhədləri yayğındır. Deməli həmin 

frazeologizmin interpretasiyası  fərdə görə  dəyişə bilər. Lakin kontrastiv semantikalı frazeologizmlərdə isə konkret 

qarşılaşdırma aparıldığından səciyyələndirmə obyekti ilə bağlı məlumat və ya ona münasibət bəlli çərçivədə qərarlaşır.   

Azərbaycan dilinin frazeoloji sistemindəki KSF-lər arasında “zaman” konseptinə daxil olan anlayışların 

qarşılaşdırmasına əsaslanan ifadələr xüsusi maraq doğurur. Həmin frazeologizmlərdə zaman konseptinin ifadə formaları ilə 

bağlı müəyyən qruplaşdırma aparmaq olar. 

İlk olaraq, zaman konseptinə daxil olan leksik vahidlərin nominasiya xarakterinə görə  aşağıdakı qruplaşdırmanı 

aparmaq olar: 

1.  Bilavasitə zaman anlayışı ifadə edən leksik vahidlərin (məsələn: gec – tez; axşam – səhər, dünən – bü gün; bahar – 

qış və s.) qarşıladırmasına istinad edən KSF-lər; 

2.  Zaman anlayışına aidiyytaı metaforik dillər ifadə tapan söz və ya söz birləşmələrinə istinad edən KSF-lər. 

Birinci qrup daxilində a) mütləq zaman qarşılaşdırmalarına və b)nisbi zaman qarşılaşdırmalarına istinad edən KSF-ləri 

də  fərləndirmək lazımdır. Birinci yarımqrupda “

Axşamın

 xeyrindən,  

səhər (sabahın

)  şəri daha yaxşıdır”,  

səhər

 gedər  naxıra,

axşam

  gələr axıra,  

bu günün

 qarı,  

sabahın

 barı,ərincəyin işi bitməz,  

yaz

  gəlsədə  

qışı

 bitməz (geçməz),  xəsisdən 

qışda

 buz, 

yayda

 köz almaq çətin; 

qışın 

işi, 

yazın 

yemişi bol olur. və s. bu kimi frazeologizmləri nəzərdən keçirmək olar. 

İkinci yarımqrupda isə bir "

indicə

", on "

sabahdan

" yeğdir, İgid 

bir dəfə

, qorxaq 

hər dəfə

 ölər və s. İkinci yarımqrup say 

etibarilə mütləq zaman qarşılaşdırmalarına istinad edən KSF-lər yarımqrupundan azlıq təşkil edir. 

Nümunələrdən də aydın göründüyü kimi, əksər hallarda “zaman” konseptinə daxil olan sözlər digər anlayışlarda 

paralel şəkildə qarşılaşdırmaya cəlb edilirlər və bunula da ikiqat kontrastivlik meydana çıxır.Məsələn, 

yayı 

kölgə xoş, 

qışda 

çuval boş; yayın kölgə kovan, qışın qarnın oğar frazeologizmlərində 

yay – qış

 qarşılaşdırması işgüzarlıq və tənbəllik anla-

yışlarının qarşılaşdırması ilə paralel şəkildə ifadə tapmışdır. 

Zaman anlayışına aidiyytaı metaforik dillər ifadə tapan söz və ya söz birləşmələrinə istinad edən KSF-lərdə xronoloji 

qarşılaşdırma bəlli zaman zərfləri və müvafiq ifadələr vasitəsilə deyil, xalqqa özəl olan spesifik metaforalarla reallaşır. 

Məsələn, bu qrup daxilində “Nikolayı taxtda, şah Abbası qundaqda görmək” ifadəsini qeyd etmək olar. Məlumdur ki, 1688-

1747-ci illərdə yaşamış olan Nadir şah 1736-1747-ci illərdə  İran  şahı olmuşdur. Afşarlar sülaləsindən olan şah Nadirin 

davamçıları olan hökmdarlar arasında Abbas adlı şəxs olmadığına görə, frazeoloji vahiddə adı çəkilən tarixi şəxsin Nadir 

şahın oğlu Rzaqulunun tapşırığı ilə qətlə yetirilmiş səkkiz yaşlı III Abbas olduğunu əminliklə söyləmək olar.  

Hamısının bir fikri oldu ki, bu sözlər "

Nadiri taxtda,

 

şah Abbası qundaqda görənlərə

 aiddir". 18-10-2010 “Gündəlik 

Bakı” qəzeti 

Bu ifadənin tarixi yanlışlığa yol verilmiş variantının da istifadə edildiyi məlumdur:  

..."kabuslardan" (şah Abbası taxtda, Nadir şahı qundaqda görmüş çekistlərin gizli ləhcəsində rəsmən ölmüş sayılan, 

əslində isə mövcud olan və başqa ad-soyadlarla fəaliyyət göstərən çekist kadrlar belə adlanırdı) birinin şifroqramına əsasən 

uçub gəlmişdi. 

Bu ifadənin daha fərqli tarixi personajların yer aldığı müxtəlif variantlarına da təsadüf etmək olar:  

Şah İsmayılı taxtda, Şah Abbası qundaqda görən

 adam kimi hələ bir dəfə görməmişəm ki, Rusiyanın telekanallarında  bizim səfirliyimizin etirazı səsləndirilsin.  Kişi 

Şah Abbası qundaqda görməsə də, Nikolayı taxtdagörüb

 

 

“ DƏDƏ QORQUD ” DASTANLARINDAKI  MÜRƏKKƏB  FELLƏRİN ƏRƏB 

MƏNŞƏLİ  KOMPONENTLƏRİNDƏ FONETİK ADAPTASİYA 

 

Sevinc ƏLİYEVA 

AMEA, Dilçilik İnstitutu 

sevinc-aliyeva@yandex.com   

“Dədə Qorqud” dastanlarının dilindəki  ərəb alınmalarını ilk olaraq tələffüz və imla fərqliliyinə görə  fərqləndirmək 

lazımdır.Bəzi  ərəb alınmaları orijinal səslənişə tam adekvatlığı qoruyub saxlamağa müvəffəq olduğu halda, bir sıra  ərəb 

komponentli fellərin fərqli tələffüzə malik olduğunu təsbit etmək mümkündür. Bir qisim hallarda isə  alınma sözlərin 

orijinala adekvatlığı zamanla dəyişimə  məruz qalmış olur. Bu baxımdan  aşağıdakı bölgünün aparılmasını  məqsədəuyğun 

hesab edirik: 

1)  

orijinal imla və  tələffüzə maksimum yaxın olan ərəb alınmalı mürəkkəb fellər

: a) imlası günümüzədək 

mühafizə edilənlər: 

həll

 etmək,  

əmr

 etmək, 

xəbər

 vermək, 

ibrət

 almaq; b) imlasında və  tələffüzündə müəyyən dəyişikliyə 



:

Uploads -> Ebooks
Ebooks -> CəFƏR İbrahimov
Ebooks -> Annotasiya
Ebooks -> Dərs vəsaiti Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirinin 18. 01. 2013-cü IL tarixli 54 saylı əmri ilə təsdiq edilmiş­dir. Bakı-2013
Ebooks -> İctimai məktəbəqədər tərbiyənin inkişafı. İctimai məktəbəqədər tərbiyənin inkişafı tarixi
Ebooks -> Dərs vəSAİTİ Azərbaycan Respublikası Təhsil
Ebooks -> Mövzu 3. MÜAsir döVRÜn sosial- qlobal problemləRI. saat plan
Ebooks -> Pedaqogika. Əlizadə Nigar. Qrup 203
Ebooks -> İctimai məktəbəqədər tərbiyənin inkişafı. İctimai məktəbəqədər tərbiyənin inkişafı tarixi


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


in-elmi-nticsi---yaj--ya.html

in-elmi-yeniliyi---f-.html

in-engineering-of.html

in-flowering-plants-.html

in-front-of-some.html