1 ... 38 39 40 41 42 43 44 45 ... 73

masında  ictimai  rəyin  mühüm  rolu  vardır.  Burada  rəylərin

səhifə42/73
tarix06.05.2018
ölçüsü186.3 Kb.
növüDərs

masında  ictimai  rəyin  mühüm  rolu  vardır.  Burada  rəylərin

 

müxtəlif cür əks  olunması  və  toqquşması  özünü  göstərə bilər.

 

Əmək  sferasında  mənəvi  normanın  təkraristelısal  mexanizmi

 

əmək  hüququndan,  eləcə  də  vərdiş,  adət  və  ənənələrdən

 

ibarətdir.  Axırıncı  halda  normaya  əməl  edilməsi  çox  zaman

 

onların  keçmişdə  fəaliyyət  göstərməsi  faktına  əsaslanır.

 

Ənənəvi davranışa görə  grup «əsasən həmişə belə olmuşdur»,

 

«bizə  qədər  belə  olmuşdur»  vəziyyətini  təsdiqləyir.  Adətən,

 

həmin  vəziyyətin  pozulması  kollektiv  tərəfindən  qaydanı

 

pozana neqativ münasibət yaranmasına səbəb olur.


§ 3. Sosial nəzarət funksiyası kimi əmək intizamının

 

möhkəmləndirilməsi


Sosial  nəzarətin  əsas  funksiyalarından  biri  də  əmək

 

intizamının möhkəmləndirilməsindən ibarətdir.  Əmək intizamı

 

iş  günü  ərzində  yüksək,  məhsuldar  və  keyfiyyətli  əmək

 

fəaliyyətini  nəzərdə  tutur,  əmək  münasibətlərinin  geniş  sa­


həsini  əhatə  edir.  Əmək  intizamı  geniş  və  çoxcəhətli  anlayış

 

olmaqla  əməyə  münasibət  probleminin  tərkib  hissəsi  kimi

 

çıxış  edir.  O,  kollektiv  əməyə  münasibətin  gedişində  işçilər

 

arasında mövcud  olan müxtəlif ictimai  əlaqə  və  münasibətləri

 

əks  etdirir.  Əmək  intizamının  əsas  meyan  fəaliyyətin

 

nəticəsinin səmərəliliyinə nail olmaqdan ibarətdir.


Bir sıra tədqiqatlarda əmək intizamı qüvvədə olan əmək

 

qanunvericiliyinə  və  normativ  aktlara  əsaslanan  daxili  nizam-

 

intizam  qaydalarına  şüurlu  və  könüllü  riayət  edilməsi  ilə

 

xarakterizə edilir.


Kollektivlərdə  əmək  intizamının  vəziyyətinə  istehsalat

 

və  şəxsi  xarakterli  amillərin  məcmusu,  yəni  əməyin  və

 

istehsalın təşkili,  əməyin ödənilməsinin tətbiq  olunan  sistemi,

 

maddi  və  mənəvi  həvəsləndirmə,  texniki  təchizat  səviyyəsi,

 

əməyin  sanitar-gigiyenik  şəraiti,  həmçinin  işçilərin  sosial-

 

demoqrafık  xarakteristikaları,  habelə  psixoloji  təsiretmə

 

mexanizmləri və sosial tədbirlər təsir edir.


Əmək  intizamının  yüksək  səviyyəsinin  saxlanılması  və


166

möhkəmləndirilməsinin  ən  mühüm  metodu  səmərəli  intizam

 

siyasətidir.  İntizam  siyasəti  dedikdə  sosial  nəzarət  vasitələri­


nin,  o  cümlədən  sanksiyaların  məqsədyönlü  tətbiqi  sayəsində

 

müdiriyyətin və ictimai təşkilatların fəaliyyəti başa düşülür.


Sanksiyalar  işçilərin  əmək  davranışına  sosial  nəzarət

 

subyektlərinin  müxtəlif  reaksiyaları,  münasibətəridir.  San-

 

kisalar  istənilən  və  bəyənilən  davranışın  həvəslndirilməsi  və

 

eləcə  də  qəbul  olunmuş  normalardan  kənara  çıxan  davra­


nışların  cəzalandırılması  üçün  tətbiq  edilir,  onlar  kollektiv

 

üzvlərinin  əmək  v ə  ictimai  fəaliyyətinin  qiymətləndirilməsi

 

formasıdır.  Əmək  kollektivlərində  tətbiq  edilən  sanksiyalar

 

işçilərdə onların qənaətbəxş, məqbul davranışlarının hüdudları

 

haqda təsəvvürlərin foımalaşdmlmasma kömək edir.


Öz mahiyyəti etibarilə pozitiv və neqativ sanksiyalar xü­


susi  növ  stimullardır.  Belə  ki,  onlar  daimi  fəaliyyət  göstərən

 

əmək haqqının tarif hissəsi,  əməyin təşkili  və  şəraiti kimi  sti­


mullardan  fərqlənirlər. 


Sanksiyaların  xüsusiyyəti  ondan

 

ibarətdir  ki,  onlar  müəyyən  istehsal  situasiyalarında  konkret

 

işçilərə  onların  konkret  hərəkətləri  ilə  əlaqədar  olaraq  tətbiq

 

edilir.


Pozitiv  sanksiyalara  işçilərin  birdəfəlik  mükafatlandı­


rılması,  onlara  təşəkkür  elan  edüməsi,  şərəf lövhəsinə  işçinin

 

şəklinin  asılması,  sanatoriyalara  güzəştli  və  ya  pulsuz  gön­


dərişlərin verilməsi, ən yaxşı  əmək nümunələrinə görə müəy­


yən adların verilməsi və s. aiddir.


Əvvəllər  bu  sahədə  toplanmış  təcrübə  artıq  cəmiyyətin

 

demokratikləşdirilməsi  prosesinə  cavab  vermirdi.  Belə  ki,

 

əmək  kollektivlərinin  rəyi  z ə if  nəzərə  almırdı,  çox  hallarda

 

işçilər konkret əmək töhfələrinə görə yox, yubileylərlə əlaqə­


dar  təltif  edilirdilər.  Hazırda  təltif  edilmək  üçün  namizədlər

 

(şəxsi  xidmətləri  nəzərə  almaqla)  konkret  nailiyyətlərə  görə

 

irəli sürülür və onlara əmək kollektivlərinin müxtəlif səviyyəli

 

iclaslarında, yığıncaqlarında baxılır.


Neqativ  saknsiyalara  tənbehlərin  bütün  növləri  aiddir.

 

Buraya  mükafatlardan  məhrum  edilmə,  qeyri-normal  hərə­


kətlərin  əmək kollektivlərinin  iclaslarında  müzakirə  edilməsi,


167

işçinin  nəzərinə  çatdırılması,  əmək  haqqı  aşağı  olan  işə

 

keçirilməsi,  ona  xəbərdarlıq  edilməsi,  töhmət  verilməsi,  mə­


zuniyyətin yay  aylarından başqa  vaxta keçirilməsi,  işdən  azad

 

edilməsi və s. aiddir.


Əmək  intizamının  möhkəmləndirilməsi  sahəsində  ən

 

mühüm  istiqamətlərdən  biri  əmək  kollektivlərinin  rolunu

 

yüksəltmək,  qanunvericilkdə  nəzərdə  tutulmuş  hüquqlardan

 

onların tam istifadə etməsini reallaşdırmaqdır. Bir qayda olaraq

 

kollektivlərdə  əmək  intizamının  vəziyyəti  müzakirə  edilir və

 

onun  möhkəmləndirilməsinə  dair  tədbirlər  həyata  keçirilir,

 

intizamı  pozanlara  qarşı  dözülməzlik  şəraiti  yaradılır,  öz

 

vəzifələrini  vicdanla  yerinə  yetirməyən  işçilərə  qarşı  xüsusi

 

tələbkarlıq  göstərilir.  Lakin  tətbiq  edilən  tədbirlər  əmək kol­


lektivi  üzvlərinin  ayn-ayn  davranış  aktlanna uyğun olmalı və

 

əmək intizamının vəziyyətini yaxşılaşdırmalıdır.  Əmək intiza­


mını  pozanlara  qarşı  səhlənkarlıq  və  cəzasızlıq  mühiti  ya­


radıldıqda  bu,  kollektivin  fəaliyyətinə  mənfi  təsir  göstərir.

 

Belə  şəraitdə  vicdanla  işləyən  işçilər  özlərini  tənbəl  və

 

səhlənkar şəxslərlə  eyni vəziyyətdə,  mövqedə hiss  edirlər.  Bu

 

isə  əməyə  münasibətin  və  sosial  cəhətdən  əhəmiyyətli

 

davranış  nümunəsinin  formalaşmasına  mənfi  təsir  göstərir.

 

Beləliklə, 


sanksiyaların  tətbiq  olunması,  yaxud  tətbiq

 

olunmaması  faktı  özü həm  işçilərin özünə,  həm  də bütün kol­


lektivə  təsirsiz  qalmır,  cəzasızlıq,  tənbeh  olunmamaq  şəraiti,

 

aşkarlığın 


və 


ictimai 


nəzarətin 


olmaması  bəzilərində

 

özbaşınalıq, digərlərində isə ədalətə inamsızlıq yaradır.


Sanksiyaların  tətbiq  edilməsi  zamanı  aşağıdakı  prin­


siplərə  əsaslanmaq  lazımdır:  1.  Sanksiyaların  tətbiqinin  sis-

 

temliliyi;  2.  Tətbiq  edilən  həvəsləndirmə  və  tənbehetmənin

 

miqdar  nisbətinin  optimallığı;  3.  Əmək  prosesində  davranış

 

normalarının  pozulmasına  görə  tənbehlərin  labüdlüyü  və

 

dönməzliyi;  4.  Tətbiq  olıman  həvəsləndirmə  və  cəzalandır­


maların  edilmiş  hərəkətə,  davramşa  uyğunluğu;  5.  İşçilərin

 

müxtəlif  sosial  qrupları  tərəfindən  sanksiyalann  dərk  edil­


məsinin  spesifikliyi;  6.  Sosial  nəzarətin  bütün  subyektləri

 

tərəfindən təsiretmənin uzlaşdırılması.


168

Sanksiyalann  tətbiq  edilməsinin dəqiqliyi və  dönməzliyi

 

sabit  və  dinamik  fəaliyyət  stereotipinin  işlənib  hazırlanmasına

 

istehsal  tapşınqlarınm  keyfiyyətli,  dürüst  yerinə  yetirilməsi

 

vərdişlərinin  formalaşdınlmasına  kömək  edir.  Bununla  da

 

işçilərdə  birgə  işləmək  mədəniyyətinin,  tam  qüvvə  ilə

 

çalışmaq  vərdişinin,  əm əyə  münasibətdə  sosial  cəhətdən  op­


timal nümunənin formalaşdırılması prosesi sürətlənir.


Göründüyü  kimi,  em ək  intizamının  pozulmasına,  həm­


çinin  əmək  vəzifələrinin  vicdanla  yerinə  yetirilməsinə  görə

 

kollektivin  sərəncamında  kompleks  hüquqi  və  ictimai  tesir-

 

edici  vasitələr  vardır.  Həmin  tədbirlərdən  vaxtında,  səmərəli,

 

optimal istifadə olunması olduqca ciddi və zəruri məsələdir.


169

:

front -> files -> libraries -> 2474 -> books
books -> Yusif səFƏrov naxçivan aşiqlari
books -> İlham Məmmədov, Aydın Əhmədov Nəcməddin Məmmədov
books -> I c I l d VII-XII əsrlər azərbaycan şERİ
books -> KəXRİ valehoğlu qarapapaqlar
books -> A L l a h V e r d I emi nov mir cəlalin


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


madde-199----105-seri.html

madde-201--messesenin.html

madde-21-zel-gvenlik.html

madde-22---yaz-leri-mdrl-.html

madde-22--3065-sayl-3.html